Những ngày đầu tháng 3 lại tới khiến bất cứ người con Hát Môn nào đều hào hứng và đầy tự hào khi được sinh ra và lớn lên tại mảnh đất hào hùng nơi từng diễn ra cuộc khởi nghĩa Hai Bà Trưng (năm 40 sau công nguyên), mở màn công cuộc chống Bắc thuộc trường kì trong lịch sử nước nhà. Để tưởng nhớ công ơn của hai vị nữ anh hùng dân tộc, người dân Hát Môn đã lập đền thờ và tổ chức Lễ hội vào ngày 4 - 6/3 âm lịch hàng năm, nổi bật là tục Rước bánh trôi đặc sắc. 

Lễ rước bánh trôi vào sáng 6/3 âm lịch tại Lễ hội Đền Hát Môn (Ảnh Đạt Dee)

Chỉ cách trung tâm thành phố Hà Nội khoảng 25km, Hát Môn là một làng cổ bên cửa sông Hát - một nhánh sông Hồng, nơi gắn liền với cuộc khởi nghĩa Hai Bà Trưng cách nay gần 2000 năm. Để tỏ lòng thành kính và biết ơn đối với hai vị lãnh tụ, người dân Hát Môn đã lập đền thờ và tổ chức lễ hội với nghi thức "Rước bánh trôi" đặc trưng. Nghi thức rước, dâng cúng Hai Bà và tiệc bánh trôi đều mang đậm yếu tố tâm linh, trở thành nét đẹp riêng, đặc sắc ở lễ hội Đền Hát Môn. 

Hội Trống mở đầu màn rước bành trôi (Ảnh: Đạt Dee)

Theo 36 Danh Hương Thăng Long - Hà Nội, lễ hội đền Hát Môn gồm 3 ngày tiệc lớn gắn với Hai Bà. Đó là tiệc ngày 6/3 âm lịch được tương truyền là ngày Hai bà đánh trận rồi trở về Hát Môn, được bà lão bán quán (quán nước Tiên cô từ trên Trời phái xuống) dâng hai đĩa bánh trôi và hai quả muỗm để Hai Bà dùng rồi đón Hai Bà về trời. Mồng 4/9 là ngày Hai Bà mở tiệc khao quân, dựng cờ rồi đưa quân sang cổ Lôi Trang. Tiệc ngày 24 tháng chạp là ngày Hai Bà tắm gội để sang cổ Lôi Trang (Mê Linh) làm vua. Trong ba tiệc trên, tiệc ngày 6/3 là to nhất và tục bánh trôi cũng gắn liền với tiệc này. Việc làm bánh trôi cúng của dân dâng lên Hai Bà rất cầu kỳ, cẩn trọng, phải qua nhiều kiêng kỵ, công đoạn khác nhau. Xã Hát Môn gồm 10 cụm dân cư, vào rạng sáng mùng 6/3 Âm lịch (chính Hội), tại nhà văn hóa các cụm dân cư, người dân chuẩn bị làm bánh rất sớm, trang trí, bày biện cẩn thận thành các mâm. Vào sáng mùng 6/3, các cụm dân cư tập trung về UBND xã rồi tiến hành lễ rước bánh trôi về đền Hát Môn. Hình ảnh những mâm bánh trôi được trang trí đẹp mắt và được các chị, các mẹ xúng xính trong tà áo dài truyền thống khéo léo đội trên đầu thực sự là hình ảnh thân thương với những người con Hát Môn và là điểm nhấn đặc sắc đối với du khách thập phương.

Mở đầu màn rước bánh trôi (Ảnh: Đạt Dee)

Đối với bất cứ người con Hát Môn nào, bánh trôi thực sự là một thứ bánh Thánh, được gìn giữ qua bao thế hệ. Bánh phải được "Thánh thưởng" rồi dân mới ăn. Nếu chưa hết ngày mùng 6/3, người dân Hát Môn dù đi đâu được mời ăn bánh trôi họ cũng không bao giờ ăn, thể hiện lòng tôn kính và luôn hướng về cội nguồn. Bên cạnh phần lễ, hội đền Hát Môn cũng thu hút khách thập phương với nhiều hội thi văn nghệ giữa các làng, xã, cụm dân cư và các trò chơi dân gian đặc sắc như Thổi cơm thi, Kéo co, Đập niêu,..., thả đèn hoa đăng trên sông Hát, thủy đình cùng với màn trình diễn tái hiện lại cuộc khởi nghĩa Hai Bà Trưng với 4 lời thề đanh thép, hay giai điệu dân ca Quan họ mượt mà của các liền anh, liền chị Bắc Ninh. Hội đền Hát Môn thực sự là dịp giúp nhân dân, đặc biệt là thế hệ trẻ được sống trong những giây phút hào hùng của lịch sử - để biết ơn, tự hào và phấn đấu xây dựng quê hương.

Hình ảnh 10 cụm dân cư dâng bánh trôi vào Đền Hát Môn (Ảnh: Đạt Dee)
Hình ảnh rước bánh trôi vào đền Hai Bà Trưng (Ảnh: Quang Tính)
Hình ảnh rước bánh trôi vào đền Hai Bà Trưng (Ảnh: Quang Tính)
Những đĩa bánh trôi từ 10 cụm dân cư được dâng lên Hai Bà Trưng (Ảnh: Quang Tính)

Đền Hát Môn được Nhà nước xếp hạng Di tích quốc gia từ năm 1964, là Di tích quốc gia đặc biệt năm 2013. Năm 2016, lễ hội truyền thống Đền Hát Môn đã được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch xếp hạng là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.

Mặc dù ảnh hưởng của dịch bệnh, dù phần Hội có thể bị ảnh hưởng, nhưng công tác trang trí đền dịp 6/3 vẫn diễn ra (ảnh được update ngày 1/3/2020 âm lịch).

Đền Hát Môn đã được trang trí cờ hội
Thủy đình Đền Hát Môn
Cổng chính Đền Hát Môn

Gần 2000 năm đã đi qua nhưng phong tục rước bánh trôi và lễ hội đền Hát Môn vẫn có một sức sống lạ kì và trở thành nét đẹp truyền thống và là một phần máu thịt của bất cứ người con Hát Môn nào. Nếu có dịp, hãy ghé thăm lễ hội đền Hát Môn nhé.